Để thức hiện tiêu chí nội dung đã đặt ra, người viết chủ yếu dựa vào những văn kiện, văn thư và các bản tham luận qua các kỳ đại hội, hiến chương và nội quy Gia Đình Phật Tử để hình thành nên Tiến trình hình thành và cơ cấu tổ chức của Gia Đình Phật Tử Việt Nam. Tổng hợp những lời dạy của Đức Phật, ý kiến mô phạm của các bậc cao Tăng, học giả, thiện tri thức, luận văn theo đó nói lên tính thiết thực và làm sáng tỏ đường hướng giáo dục của Phật Giáo nói chung, Gia Đình Phật Tử nói riêng. Đường hướng giáo dục nhân bản đó là xác định con người hoàn toàn có khả năng nhận thức được thế giới khách quan qua tinh thần Bi – Trì – Dũng.
Có đủ đức tính Từ Bi mới chan hòa với cuộc sống, khiến con người gần lại và thương yêu nhau hơn. Có đủ Trí Tuệ mới có thể hành động đúng chân lý, nhằm tạo dựng đời sống hạnh phúc, thành tựu sự giác ngộ, giải thoát ngay bây giờ và tại đây. Có tính nghị lực Dũng mãnh mới vượt qua mọi cám dỗ của cuộc đời. Đấy là ba đức tính giáo dục theo châm ngôn Bi – Trí – Dũng của Gia Đình Phật Tử Việt Nam.
Nhận thấy, đây là một đề tài quan trọng, thiết thực nhất đối với Phật giáo chúng ta. Đặc biệt, Phật Giáo Việt Nam mới có tổ chức Gia Đình Phật Tử và được truyền khắp trên thế giới, nơi nào có người Việt sinh sống, nơi đó có chùa Việt và GĐPTVN. Đây là nét đặc thù riêng của Phật Giáo Việt Nam.
Tổ chức giáo dục thanh, thiếu, đồng niên Phật tử phổ cập cả chiều rộng lẫn chiều sâu, dù hàng xuất gia hay tại gia, dù trong đạo hay ngoài xã hội. Dù thời đại nào đi nữa, vấn đề cần quan tâm nhất chính là giáo dục tuổi trẻ và vấn đề này luôn phải đặt lên hàng đầu. Đây là một công trình có tầm vóc lớn mà khả năng người viết thì có hạn, nhất là qua quá trình thu thập, tài liệu tham khảo rải rác nhiều nơi, nên trong khi thực hành nghiên cứu đề luận, có thể chủ đề không tập trung và luận cứ khó logic.
Nhưng, được sự quan tâm tận tình của giáo sư hướng dẫn, sự động viên của chư huynh đệ pháp lữ cùng với sự ủng hộ tinh thần của Ban Hướng dẫn GĐPT và một số Huynh trưởng, Cựu Huynh trưởng GĐPT , người viết mạnh dạn thực hiện đề tài này bằng tất cả khả năng và tâm huyết. Tuy nhiên, do tài hèn sức mọn, trí hiểu biết còn nông cạn, nên không sao tránh khỏi những sai sót đáng tiếc xảy ra. Kính mong chư vị Tôn túc, chư vị Trí thức từ bi hoan hỷ chỉ dạy, người viết xin thành kính niệm ân.
Gia Đình Phật Tử (GĐPT) là một tổ chức giáo dục Thanh Thiếu niên Phật tử, lấy giáo lý nhà Phật làm căn bản với đầy đủ ba ý nghĩa kiện toàn của ba đức tính là Bi, Trí và Dũng. Bi là từ bi, tôn trọng tánh mạng và hạnh phúc của quần chúng, quên mình vì người. Vì đức tính này, Phật tử phải thực hành câu "Bỏ ác làm lành" , Trí là trí tuệ, từ bỏ mê muội mà sống đúng chân lý, sáng suốt hành động. Vì đức tính Trí tuệ này, Phật tử phải thực hành câu "Chuyển mê khai ngộ" . Dũng là dũng liệt, nỗ lực và quả cảm trong sự thực hành Từ bi và Trí tuệ, chiến thắng thói hư tật xấu của mình, biết hy sinh vì chính nghĩa. Với đức tính Dũng này, Phật tử thực hành câu "Thoát khổ được vui". Ba đức tính này song song cùng ba tôn chỉ của Hội An Nam Phật Học :
Một là Học Hỏi Chánh Pháp: học hỏi chánh pháp, hiểu rõ giáo lý để làm một Phật tử chân chánh và làm gương cho mọi người.
Hai là cùng với chư Tăng hàng xuất gia Truyền Bá Chánh Pháp: truyền bá chánh pháp bằng cách dạy các em, hướng dẫn mọi người theo chánh đạo như phát hành kinh sách, báo chí Phật giáo, tổ chức lớp học, hội đàm giáo lý v.v…
Ba là Thực Hành Chánh Pháp : thực hành chánh pháp bằng cách áp dụng giáo lý của Phật để cải thiện bản thân và xây dựng hạnh phúc gia đình và xã hội trên nền tảng đức dục của Phật giáo.
Trong bài viết nhan đề "Vì sao Gia Đình Phật Tử ra đời" đăng trong Viên Âm nguyệt san (109-110), cơ quan hoằng phap của hội Việt Nam Phật Học, xuất bản tại Huế, Hòa thượng Thích Minh Châu, một trong những vị sáng lập viên GĐPT, đã minh định lập trường tôn chỉ của GĐPT rằng:
"GĐPT không phải là một cơ quan chuyên lo tuyên truyền đạo Phật để lôi cuốn tín đồ Phật tử.GĐPT chỉ là một tổ chức giáo dục thanh thiếu nhi dựa trên nền tảng giáo lý đạo Phật, tạo cho thanh thiếu nhi một đời sống chơn chánh lợi ích cho mình và cho mọi người. Cho nên GĐPT chỉ áp dụng những phương tiện trong sạch và chơn chánh để thực hiện mục đích của mình. GĐPT không lôi cuốn thanh thiếu nhi cho đông để làn vây cánh đối lập với các đoàn thể khác. GĐPT không dựa vào áp lực chính trị, không dựa vào sức mạnh khủng bố để mở rộng thế lực. GĐPT không dùng những danh lợi vật chất, những cách tuyên truyền nhồi sọ để dụ dỗ thanh thiếu nhi. GĐPT chỉ biết giới thiệu một cách vô tư, một lối sống chơn chánh hợp với lẽ phải, thuận với tuổi trẻ, đúng với tinh thần Bi-Trí-Dũng. Thanh thiếu nhi vào GĐPT chỉ vì thấy cuộc sống GĐPT hợp với chí hướng của mình, có lợi cho chính mình nên sanh lòng sung sướng và vinh hạnh được sống trong Đại Gia Đình Phật Tử."
(Còn tiếp…)
Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng, không rời hình.
Phẩm Song Yếu